سندرم تکان شدید SBS نوعی آسیب دیدگی شدید مغز است و زمانی اتفاق می افتد که فردی بزرگسال نوزاد یا کودک خردسالی را با خشونت تکان دهد. اصولا این نوع کودک آزاری، نتیجه عصبانیت و اعمال رفتارهای خشونت آمیز کسی است که سعی می کند هر طور شده صدای گریه کودک را ساکت کند. گاهی اوقات نیز این سندرم در کودکان خردسال و پیش دبستانی بروز می کند که والدینشان آنها را به خاطر آموزش توالت رفتن یا کج خلقی، مورد آزار و اذیت و تکان های شدید قرار می دهند. وقتی سر کودکی با شدت به جلو و عقب تکان داده می شود، مغز او با جمجمه یا همان کاسه سر برخورد کرده و باعث ضرب دیدگی، خون مردگی، تورم، فشار و خونریزی در داخل و اطراف مغز می شود. گاهی اوقات این برخورد موجب خونریزی در شبکیه چشم می شود. ممکن است در ناحیه ستون فقرات یا گردن هم دچار آسیب دیدگی شود و حتی استخوانهایش بشکند. میزان آسیب دیدگی، بستگی به شدت و مدت زمان تکان و لرزشی دارد که کودک تحت تأثیرش قرار گرفته، اما معمولا ۵ تا ۱۰ ثانیه تکان شدید می تواند کودک را دچار یک آسیب دیدگی دائمی و شدید کرده و حتی باعث مرگ او شود. البته آن دسته از روش های مطمئن و ایمنی که والدین هنگام ارتباط و بازی با کودکانشان به کار می برند آنها را از خطر این سندرم محفوظ نگاه می دارد. مثل نشاندن کودک روی پاها و به آرامی او را بالا و پایین بردن، او را روی تاب هل دادن، او را روی دست و پا تکان تکان دادن و … سندرم تکان شدید معمولا در کودکان زیر دو سال اتفاق می افتد و میانگین سن پایین شش الی نه ماهگی است. گرچه این سندرم گاهی اوقات در کودکان پنج ساله هم مشاهده شده است. نوزادان و کودکان خردسال آسیب پذیرترین قشر هستند چون سرشان نسبت به سایر اعضای بدن بزرگتر بوده و ماهیچه های گردن هنوز آن قدرت لازم را به دست نیاورده تا بتواند به خوبی از سر بزرگ آنها محافظت کند. در ضمن جمجمه نارس آنها نازک بوده و رگ های خونی سر به راحتی دچار پارگی می شوند.
سندرم تکان شدید ممکن است کودک را دچار عوارض جبران ناپذیری کند، از جمله:
- آسیب دیدگی چشم یا نابینایی
- مشکلات شنوایی
- ناتوانی در گفتار
- آسیب دیدگی ستون فقرات و گردن
- اختلال در یادگیری
- اختلال در رشد یا کند ذهنی
- اختلالات رفتاری
- صرع
- فلج
- مرگ
علائم کودک مبتلا به سندرم تکان شدید:
علائم بستگی به میزان آسیب دیدگی مغز دارد. استفراغ، خواب آلودگی، تندخویی و تحریک پذیری از جمله علائمی هستند که کمتر به چشم می آیند. کودکی که دچار این سندرم شده، کم اشتها شده و نمی تواند به خوبی شیر بخورد. چشم هایش مات و بی حالت شده و حتی ممکن است نتواند سرش را بالا بگیرد یا چشم هایش را بر روی اشیاء متمرکز کند. چون در این سنرم سلول های مغزی آسیب دیده و میزان اکسیژن در مغز کاهش می یابد، تغییرات نورولوژیکی در سطح وسیعی اتفاق می افتد. در موارد شدید تنفس کودک با اشکال مواجه شده و حتی دچار غش یا نارسایی قلبی می شود. حتی ممکن است هوشیاری اش را از دست داده و به کما برود.
چه باید کرد:
قبل از هر چیز مراقب اطرافیان و کسانی باشید که کودکتان را نزد آنها نگه می دارید. بهتر است به آنها بگویید که هرگز نباید کودک را تکان های شدید داد حتی هنگام بازی. درباره شرایط روحی- روانی و جسمانی کودک مطالعه کنید و یاد بگیرید که هنگام رویارویی با گریه های کودک چگونه رفتار کنید. اگر احساس می کنید از دست کودکتان عصبانی شده اید، نفس عمیق بکشید و به آرامی او را در مکان امنی مثل تختخوابش بخوابانید، بعد اتاق را چند دقیقه ای ترک کنید و سعی کنید آرام شوید.
از آنجایی که بروز این سندرم رابطه مستقیمی با شیوه رفتاری والدین دارد، روان شناسان توصیه می کنند والدین با مشاوره و کنترل خشم، کودکان را از این خطر بزرگ مصون نگاه دارند.
