متانول یا الکل چوب با وزن مولکولی 32 در صورت خالص بودن بیرنگ و بی بوست و در ضدیخ، جلادهنده ها ، حلالهای رنگ و لاک و نیز رنگ برها استفاده می شود. از آن برای ایجاد گرما (سوختن) در چراغهای الکلی در مشاغل مختلف نیز استفاده می گردد.
نوع مسمومیت: اکثر مسمومیتهای اتفاق افتاده با متانول تصادفی و اتفاقی بوده و درصد اندکی از آن به قصد خودکشی می باشد. (میزان قابل توجهی از مسمومیتهای گزارش شده از سوء مصرف متانول به جای اتانول یا همان الکل سفید در افراد ناآگاه می باشد)
اطلاعات فارماکوکینتیکی: ماکزیمم غلظت سرمی آن 30 تا 60 دقیقه پس از خوردن حاصل شده اما اثرات توکسیک آن معمولا در 12 الی 24 ساعت بعد ظاهر می شود. نیمه عمر آن 8 ساعت و در صورا استفاده از آنتی دوت اتانول بین 30 تا 35 ساعت می باشد. در صورت استفاده از همودیالیز نیمه عمر به 2/5 ساعت می رسد.
مکانیسم سمیت: عامل اصلی اثرات توکسیک متانول متابلیتهای حاصل از متابلیسم آن توسط ADH یا آنتی دیورتیک هورمون می باشد. متانول دو متابولیت سمی مهم دارد : فرمالدئید و فرمات (اسید فرمیک) که این دو عامل اصلی اثرات سمی متانول هستند. که باعث نکروز هسته پوتامن ،دمیلیناسیون و ایجاد اسکوتوما و نیز باعث ایجاد اسیدوز می شوند.
مقادیر توکسیک: مصرف بیش از 4 میلی لیتر از محلول 100٪ آن باعث مسمومیت می گردد. دز کشنده آن در افراد مختلف متفاوت است مثلا مصرف 6 میلی لیتر از محلول 100٪ متانول نیز کشنده بوده است.
علائم و نشانه ها:
اختلال بینایی و اسیدور دو علامت اصلی هستند و علت عمده مرگ اسیدوز و نارسایی تنفسی است.
•چشم: تاری دید، اسکوتومای مرکزی، پرخونی اپتیک (اولین یافته در معاینات افتالموسکوپیک)، ادم مردمک، گشاد شدن مردمک بدون واکنش و در نهایت کوری . نقص بینایی اگر ظرف یک هفته اول بهبود نیابد بعد از آن تقریبا تا آخر عمر باقی خواهد ماند.
•دستگاه عصبی مرکزی: سردرد، سرگیجه، گیجی و منگی، تشنج، کما
•دستگاه گوارشی: تهوع، استفراغ، درد شکم و پانکراتیت
•دستگاه تنفس: تاکیپنه و هیپرپنه
تدابیر درمانی:
1.تجویز اکسیژن و IV line
2.لاواژ (شستشوی معده) با 2 الی 4 میلی لیتر آب نیم گرم که در هر لیتر آن یک قاشق چایخوری بیکربنات سدیم باشد
3.تجویز اتانول (اتانول آنتی دوت متانول می باشد. اتانول و متانول هر دو توسط هورمون ضد ادرار یا آنتی دیورتیک هورمون ADH متابلیزه می شوند اما تمایل یا affinity هورمون به اتانول 10 الی 20 برابر بیشتر از تمایل آن به متانول است پس به جای متانول اتانول متابلیزه می گردد و متابلیتهای سمی متانول کمتر ایجاد می گردند تا فرصت برای دفع متانول دست نخورده (از راه همودیالیز) در اختیار قرار گیرد.)
4.اصلاح اسیدوز با تجویز اسید کربنیک HCO3
5.تجویز اسیدفولیک
6.انجام همودیالیز
همودیالیز بر اساس پروتکل درمانی در این موارد توصیه می گردد:
الف - غلظت سرمی بالای 20 mg/dl متانول
ب - مصرف بیش از 30 میلی لیتر از متانول
ج - مشکلات دید و وجود علائم چشمی
د - عدم پیشرفت در کنترل و کم کردن اسیدوز با انفوزیون بی کربنات
7. تجویز مسهل در شرایط کنترل شده هم توصیه شده است.
توضیحات در مورد اصطلاحات به کار رفته در متن فوق:
1.پوتامن(Putamen) : یکی از پنج هسته قاعده ای مغز که در کنترل حرکت و تنظیم وضعیت بدن نقش دارند
2.دمیلیناسیون یا دمیلینه شدن : تخریب میلین
3.لاواژ معده: شستشوی معده
