اسليپ اپنيا يا اختلال وقفه تنفسی در حين خواب، يك بيماري جدي است كه بر اثر آن تنفس شخص به هنگام خواب دچار حبس يا وقفه مي شود.
افرادي كه درمان نشده اند گاهي صد ها بار دچار قطعي تنفس طي خواب مي شوند و اين بدان معناست كه مغز و ساير قسمت هاي بدن اكسيژن كافي دريافت نخواهند نمود.
اختلال وقفه تنفس در خواب در 2 نوع مي باشد:
نوع انسدادي (osa) :نوع رايج اين اختلال بر اثر گرفتگي مجراي تنفسي به وجود می آید و معمولا با افتادن بافت نرم واقع در انتهای حلق، بر روی مجرای تنفسی مربوط است.
وقفه تنفسی ناشی از اختلال در مغز :در اين نوع ،بر خلاف نوع osa ، مجراي تنفسي مسدود نشده ليكن مغز به دليل عدم ثبات در مركز كنترل تنفس ،فرمان لازم را به ماهيچه ها براي انجام عمل دم و باز دم نمي دهد.
وقفه تنفسی و 11 علت ديگر برای خستگي
آيا احتمال ابتلا به وقفه تنفسی حين خواب مرا تهديد مي كند ؟
اختلال وقفه تنفسی در خواب هر شخصی، حتي كودكان را نيز مي تواند تهديد كند.
عوامل اثر گذار در اين بيماري به شرح ذيل مي باشد :
- جنسيت مذكر
- اضافه وزن
- داشتن سن بيشتر از 40 سال
- اندازه گردن ( 43 سانتی متر يا بيشتر در مردان و 40 سانتی متر يا بيشتر در خانمها)
- داشتن لوزه هاي بزرگ ،زبان بزرگ و يا داشتن آرواره كوچك
- داشتن سابقه اين بيماري در اعضاي خانواده
- بيماري هاي دستگاه گوارش مانند رفلاكس یا GERD
- گرفتگي بيني به علت وجود انحراف، حساسیت و یا بیماری سینوزیت
تاثیر وقفه تنفسی در کیفیت خواب
در صورت عدم درمان ،وقفه تنفسی در خواب مي تواند به بیماریها و مشکلات جدی برای بیمار منجر شود که می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- فشار خون بالا
- سكته قلبي
- نارسايي قلبي –ضربان نا مرتب قلب –حملات قلبي
- ديابت
- افسردگي
- وخيمتر شدن ADHD (عارضه بیش فعالی)
(ATTENTION DEFICIT HYPERACTIVITY DISORDER )
به علاوه عدم درمان وقفه تنفسی در خواب، مي تواند منجر به عملكرد ضعيف در فعاليت هاي روزمره شامل مدرسه و كار –تصادفات رانندگي و کاهش توانایی آموزش در كودكان و بزرگسالان شود.
نشانه هاي بيماري
نشانه هاي رايج وقفه تنفسي عبارتند از :
- از خواب بلند شدن با گلوي خشك و دردناك
- خرناس كشيدن
- از خواب پريدن گاه و بيگاه به همراه احساس خفگي و يا به صورت نفس زنان
- خواب آلودگي و احساس خستگی در طول روز
- خواب آلودگي حين رانندگي
- سردرد هاي صبحگاهي
- بی قراری در خواب
- فراموشي و تغيير خلق و خو-کاهش میل جنسی
- از خواب پريدن هاي مكرر يا بي خوابي
آزمايش و تشخيص اختلال
اگر شما داراي نشانه هاي اختلال وقفه تنفسي حين خواب هستيد ،پزشك از شما درخواست انجام آزمايش در يك کلینیک خواب را می کند اين تست شامل پلي سامنوگرام مي شود.
پلي سامنو گرام، يك آزمايش چند وجهي است كه فعاليت هاي معين بدني رادر حين خواب به صورت الكترونيكي ضبط و پخش ميكند. نوار ضبط شده توسط متخصص خواب برای تشخیص اینکه شما دچار اختلال وقفه تنفسي هستيد يا نوع ديگري از اختلالات خواب مورد بررسی قرار می گیرد.
اگر نتيجه آزمايش وقفه تنفسي تشخيص داده شد ممكن است از شما بخواهد به آزمايشگاه مراجعه کنید تا بهترين روش درمان براي شما انتخاب شود.
وقفه تنفسي و ساير دلايل خستگي
چه عواملي را به هنگام انجام آزمايش خواب مد نظر قرار دهيم؟
يك تخت خصوصي در يك مركز خواب يا بيمارستان به شما اختصاص داده می شود،در اين اتاق يك سيستم مانيتورينگ مركزي وجود دارد كه متخصصان روند خواب بيمار را مانيتور مي كنند.
شما به تجهيزاتي متصل مي شويد كه ممكن است كمي ناراحت كننده به نظر برسد،اما اكثر افراد با كمي دشواري، به خواب ميروند.
تجهيزات مورد استفاده در آزمايش خواب
در طول ازمايش خواب الكترود هاي تماس سطحي بر روي صورت و پوست سر شما قرارداده می شود و امواج الكتريكي ضبط شده را به دستگاه هاي اندازه گيري ارسال مي نمايد .
اين امواج كه توسط مغز و فعاليت هاي ماهيچه اي ايجاد شده به صورت ديجيتالي ضبط مي شوند.
كمربند هايي بر روي سينه و شكم شما بسته مي شوند تا تنفس را اندازه گيري نمايند.يك عدد پروب انگشتی اكسيژن سنج نيز بر روي انگشت شما تعبيه می شود تا مقدار اكسيژن موجود در خون را اندازه گيري نمايد.
ديگر آزمايشات و تجهيزات مورد استفاده در اختلال وقفه تنفسی حين خواب
- آنسفالوگرام (EEG ): براي اندازه گيري و ضبط نوار مغز
- الكترو مياگرام (EMG ): براي ضبط فعاليت هاي ماهيچه ها، مانند لرزش عضلات صورت ،دندان قروچه و حركات پا و همچنين براي اطمينان از وجود REM
( RAPID EYE MOVEMENTS ) = مرحله اي از خواب كه در آن هوشياري به كمترين سطح خود می رسد. رويا دیدن و حركات سريع چشمها از خصوصيات آن مي باشد .)
در طول خواب REM با شدت يافتن فعاليت مغز به همان نسبت روبا خيال پردازي نيز تشديد شده و به اوج خود خواهد رسيد.
- الكترو اكلوگرام (EOG ):براي ضبط حركات چشم ،اين حركات در تشخيص و تعيين سطوح مختلف خواب به خصوص سطح REM نقش مهمي ايفا ميكند.
- الكتركارديوگرام (ECG ): براي ضبط ضربان و ريتم قلب
- سنسور جريان هواي بيني:براي ضبط و اندازه گيري جريان هوا به داخل بيني
- ميكروفن خرناس:براي ضبط عمل خرناس كشيدن
درمان هاي اختلال وقفه تنفسی
درمان هاي اختلال وقفه تنفسی شامل اقدامات ساده مانند كاهش وزن (در صورت داشتن اضافه وزن) و يا تغيير وضعیت خواب تا اقدامات جدي تر مانند جراحي می گردد.
در حالت خفيف اختلال وقفه تنفسی ممكن است درمان هاي ساده و كم خطر (روش هاي درماني غير تهاجمي با كمترين ريسك)كافي باشد.
روش هاي كم خطر عبارتند از :
- كاهش وزن
- اجتناب از نوشيدن الكل و قرص هاي خواب آور
- تغيير حالت قرار گرفتن بدن در هنگام خواب به منظور ارتقاي وضعيت تنفس و داشتن تنفس منظم
- پرهيز از كشيدن سيگار.سيگار كشيدن موجب افزايش تورم در مجراي تنفسي فوقاني می شود که مي تواند منجر به وخيم شدن خرناس كشيدن و وقفه تنفسی گردد.
- پرهيز از خوابيدن به پشت
فشار مثبت پيوسته مجاري تنفسي
فشار مثبت پيوسته دمي ( CPAP ) يك روش درماني است كه در آن به هنگام خواب ماسكي بر روي بيني و يا دهان كشيده مي شود .از طریق ماسک جریان هوا در دسترس بیمار قرار می گیرد و فشار مثبت هوا باعث بازماندن مجاری تنفسی و جلوگیری از اختلال وقفه می گردد .از ديدگاه بسياري از متخصصان CPAP به عنوان موثر ترين روش درماني در اين اختلال به شمار مي رود.
(CONTINUOUS POSSITIVE AIRWAY PRESSURE )
وقفه تنفس و ابزار و تجهيزات دندان پزشكي
تجهيزات خاص دندان پزشكي مي توانند در باز نگه داشتن مجراي تنفسي به هنگام خواب موثر واقع شوند چنين تجهيزاتي به طور اخص توسط دندان پزشكان با تخصص معالجه اختلال وقفه تنفس طراحي مي شوند.
جراحي در درمان اختلال وقفه تنفس
اگر انحراف بيني و یا حفره هاي بيني بزرگ داريد و يا آرواره پايين كوچك است يا دارای دندان گرازي هستيد (تو بودن فك پايين و جلو آمدن دندان هاي فك بالا ) كه باعث تنگ شدن حفره گلو مي شود جراحي روش مناسب براي درمان اختلال تنفسي شماست.
رايج ترين شيوه هاي جراحي به كار رفته در معالجه اختلال وقفه تنفسی عبارتند از :
- جراحي بيني :اصلاح گرفتگي هاي بيني مانند انحراف بيني
- (uppp) : شيوه اي است كه در آن بافت نرم موجود در پشت كام برداشته می شود كه در نتيجه باعث افزايش پهناي مجراي تنفسي در هنگام باز شدن گلو مي گردد.
- جراحي برای اصلاح پيشروي فك پايين : جراحي براي اصلاح مجموعه ناهنجاريهاي صورت و يا گرفتگي هاي لوزه كه در درمان اختلال موثر هستند.
(UVOLOPALATOPHARYNGOPLASTY )
ديگر روش هاي درماني
عمل های جراحی کمتر تهاجمی که در مطب ها و کلینیک ها قابل انجام هستند مانند پيوند كام دهان –سامنوپلاستي و اسنوروپلاستي برای سفت و محكم ساختن بافت سقف دهان به كار مي روند.
با آنکه اينگونه شيوه هاي درماني در معالجه عارضه خرناس كشيدن موثر واقع مي شوند اما تاثیر آنها در دراز مدت برای درمان اختلال وقفه تنفسی مشخص نشده است .
درمان خانگي اختلال
در صورت ابتلا به نوع انسدادي وقفه تنفسی حين خواب (osa ) چنانچه اختلال خفيف باشد مي توان نسبت به درمان خانگي آن نيز اقدام نمود.
درمان خانگي به شرح ذيل مي باشد :
- كاهش وزن : بسياري از افراد مبتلا به اختلال وقفه تنفسی دچار اضافه وزن هستند .مطالعات معدودي نشان مي دهد كاهش وزن مي تواند تعداد دفعاتي كه فرد در هر ساعت دچار قطعي تنفس و يا كاهش جريان ورودي هوا به داخل ششها مي شود را كاهش دهد.متخصصان معتقدند كاهش وزن مي بايست به عنوان يك جزء لاينفك در مديريت وقفه تنفسی مورد نظر قرار گيرد .
- کاهش مصرف الكل و دارو:مصرف مقادير بالاي الكل و داروهاي خاص به خصوص قرص هاي خواب آور و آرام بخش قبل از خواب مي تواند علائم اين اختلال را وخيم تر نمايد.
- خواب زياد :دوره هاي اختلال وقفه تنفسی، هنگاميكه فرد از كمبود خواب نيز رنج ميبرد به صورت مداوم تكرارخواهند شد.
- به پهلو خوابيدن:اين روش را امتحان كنيد .يك جيب در قسمت مياني پشت لباس خواب خود دوخته و يك توپ تنيس داخل آن بيندازيد و درب آن را كوك بزنيد اين عمل مانع خوابيدن شما به پشت خواهد شد.به پهلو خوابيدن حتي مي تواند باعث از بين رفتن اختلال، البته از نوع خفيف، شود.شما همچنين مي توانيد از بالش هاي مخصوص كه به بالشهاي گردني نيز معروف هستند استفاده نماييد .يك بالش گردني مي تواند در نگه داشتن سر در يك وضعيت ثابت كه نتيجتا موجب كاهش اثرات اختلال می شود موثر باشد.
اگر از دستگاه فشار پيوسته مثبت در مجاري تنفسي (CPAP) استفاده مي کنید بهتر است هر شب از آن استفاده شود در غير اينصورت علائم اختلال قابل برگشت خواهند بود.
اعتنا و توجه مادران به توصيه ها در ارتباط با نحوه خواب نوزادان
هر چه مادران بيشتر در مورد به پشت خوابانيدن نوزادان براي خواب بشنوند احتمال انجام اين امر از سوي آنان نيز به همان نسبت بيشتر خواهد بود.
5 آوريل 2010 – هر چه بيشترمادران از پزشكان –رسانه و يا اقوام و فاميل درباره به پشت خواباندن كودكان خود براي خواب مطلب مي شنوند تمايل آنها براي پيگيري و دنبال كردن توصيه هاي نجات بخش بالقوه بيشتر خواهد بود .در مقابل ، مادراني كه به اين توصيه ها گوش نميدهند و يا فكر ميكنند نوزادانشان اگر به پشت خوابانده شوند احساس موذب بودن و يا خفگي به آنها دست مي دهد كمتر مايل به انجام اين كار بوده و در نتيجه موجب افزايش احتمال بروز سندرم مرگ ناگهاني نوزاد (SIDS) مي شوند.
(SUDDEN INFANT DEATH SYMPTOM )
بر اساس بررسي جديد به عمل آمده بر روي تعداد 2299 مادر آفريقايي-امريكايي باورهاي اين ماردان و توصيه هايي كه آنان در ارتباط با نحوه قراردادن كودكان به هنگام خواب دريافت ميكنند نقش بسيار مهمتري در مقايسه با عوامل نژادي و قومي در تشخيص اينكه كداميك بيشتر مايل به پيروي از توصيه رايج موقعيت خواب و به پشت خواباندن كودك دارند ايفا مي كنند.
" زمانيكه عقايد و باور هاي مادران مورد بررسي قرارمي گيرد ما تفاوتهايي مرتبط با نژاد و يا قوم در گرايش آنها براي به پشت خوابانيدن نوزادان مشاهده نميكنيم ." محقق ايزابل ون كرن كارشناس ارشد دانشگاه ييل امريكا و همياران بخش بايگاني امراض مربوط به كودكان و پزشكي بزرگسالان .
افزايش توصيه ها خصوصا درباره به پشت خواباندن كودكان براي خواب از طريق رسانه ها نقش بسيار مهمي در جلب توجه مادران در باره احساس راحتي و نفس تنگي در مورد به پشت خوابيدن نوزادان ايفا ميكنند.
كودكان را به پشت بخوابانيد
به عقيده كارشناسان عليرغم موفقيت دانش عمومي در پيشبرد فرهنگ و عادات به پشت خوابيدن به عنوان راهي براي كاهش ريسك سندرم مرگ ناگهاني نوزاد احتمال رعايت اين موضوع در نوزادان آفريقايي-امريكايي به نسبت نوزادان سفيد پوست كمتر است.به علاوه با توجه به اظهار نظر كارشناسان آمار نرخ ملي (به پشت خوابانيدن كودكان و نوزادان ) به يك روند ثابت و بي حركت رسيده كه بر اساس اين آمار 4/1 كل نوزادان و نصف نوزادان آفريقايي-امريكايي در دنيا به هنگام خواب در ساير وضيت هاي خوابيدن قرارداده مي شوند.
به طور كلي نتايج بدست آمده در بررسي هاي اخير حاكي از اين است كه 61% از مادران به طور معمول كودكان خود را براي خواب به پشت خوابانيده -21% از از آنها به پهلو 17% معمولا بر روي شكم و 0.5 % نيز به ساير حالتها قرارداده اند.
پژوهشگران دريافتند تنها 36% از مادراني كه هيچ گونه توصيه اي درباره نحوه قرار گرفتن نوزاد در هنگام خواب دريافت نكردند اظهار ميدارند كه كودكان خود را براي خواب به پشت قرار ميدهند .اين درحاليست كه 85% مادران قبلا از سوي پزشكان –رسانه ها و يا اقوام راهنمايي شده اند.
اين تحقيق كه در سالهاي 2006 تا 2008 انجام گرديد نشان مي داد باور و عقيده مادران در ارتباط با احساس خفگي و ارام كردن نوزادان خود نيز در نحوه قرار دادن آنها براي خواب نقش داشته است.به عنوان مثال اغلب مادران بر اين باور بودند كه كودكانشان هنگاميكه در ساير وضعيت ها غير از وضعيت به پشت خوابيده هستند در بهترين و راحت ترين حالت ممكن قرار دارندو 56% از آنان نيز باور داشتند كودكانشان در وضعيت به پشت خوابيده دچار احساس خفگي و يا نفس تنگي مي شوند.
مادراني با اينگونه عقايد و باورها تمايل كمتري براي به پشت خوابانيدن نوزادان خود هنگام خواب داشتند.
