چاقي، جديترين بيماري جوامع مدرن و آغازگر بيماريهاي ديگري مانند اختلالات قلبي-عروقي، مشکلات کبدي و ديابت است. مکانيسمهاي مختلفي مانند کمکردن اشتها يا افزايش روند چربيسوزي و دفع چربيها، کنار ورزش و رژيم غذايي صحيح به فرد کمک خواهند کرد تا بتواند به وزن توصيهشده از سوي پزشک دست يابد.
توليد نخستين ترکيبات ضدچاقي
در سال ۱۸۹۳، عصاره تيروييد با نامهاي تجارتي مختلف مانند «کورپولين» و «مارمولا» به فروش رسيد. کاهش وزن حاصل از مصرف اين نوع دارو، مربوط به توده عضلاني است و با افزايش خطر ابتلا به پوکي استخوان و عوارضي مانند تپش قلب، درد قفسه سينه و مرگ ناگهاني همراه است. در سالهاي ۱۹۲۰، مصرف ملينها با هدف کاهش وزن آغاز شد. در سال ۱۹۳۶ «دي نيتروفنل» که از مشتقات بنزن بوده و در جنگ جهاني اول در توليد مواد منفجره و آفتکشها به کار ميرفت، به طور گسترده مورد استفاده قرار گرفت که البته با عوارض متعددي همراه بود.
در سال ۱۹۳۷، مصرف آمفتامينها براي کاهش وزن معمول شد. عوارض آمفتامينها شامل افزايش فشارخون، تپش قلب، خشکي دهان، تاري ديد، توهم، اختلالات روانپزشکي، احساس سبکي در سر، لرزش، اعتياد، مشکلات مربوط به ترک دارو، نارسايي احتقاني قلب، تشنج و مرگ ناگهاني است.
تا سال ۱۹۷۹ فنيل پروپانول آمين (PPA) به نامهاي تجاري مختلف و بدون نياز به نسخه بهعنوان درمان چاقي به بازار عرضه ميشد. عوارض فنيل پروپانول آمين شامل اضطراب، گيجي، تپش قلب، سردرد، توهم، بيخوابي، تهوع، استفراغ، احساس خستگي و پرخوري و با قطع اين داروها، افزايش فشارخون، ريتم نامنظم قلبي، حمله قلبي، سکته مغزي، روانپريشي و مرگ است.
فراز و نشيب تاييد ترکيبات ضدچاقي
مصرف تلفيقي از فن فلورامين و فنترمين، پس از تاييد FDA در سالهاي ۱۹۷۰ و اعلام نتيجه يک بررسي در سال ۱۹۹۴ همگاني شد. FDA در سال ۱۹۹۶ مصرف دکس فن فلورامين را نيز تاييد کرد. عوارض اين 3 دارو شامل فشار خون اوليه ريوي، بيماري دريچهاي قلب و مسموميت عصبي است. در سال 1997 ميلادي فنفلورامين و دکسفنفلورامين از بازارهاي مصرف جمعآوري شدند.
سيبوترامين(Sibutramine) با نام تجاري مريديا (Meridia)، در سال 1997 مورد تاييد قرار گرفت ولي پس از مدت زمان کوتاهي به دليل خطرات احتمالي قلبي-عروقي، از بازار مصرف جمعآوري شد. اورليستات (Orlistat) با نام تجاري زنيکال( Xenical)در سال 1999 ميلادي مورد تاييد FDA قرار گرفت. مسموميت کبدي و نيز عوارض گوارشي ناخوشايندي مانند مدفوع چرب، دردشکمي و نفخ در بيماراني که اين دارو را دريافت ميکنند، گزارش و در سال 2010 با بازبيني مجدد توسط FDA نحوه مصرف آن محدود شد و توصيههاي ايمني مهم براي مصرفكنندگان در نظر گرفتند.
داروهاي جديد ضدچاقي
در سالهاي اخير، لورکاسرين با نام تجاري بلويک (Belviq) و کيوسيميا(Qsymia) تاييد شدند. لورکاسرين، اولين آگونيست اختصاصي گيرندهc 2(HT-5)، پس از رد اوليه به دليل شواهد بهدست آمده در مطالعات پيش باليني مبني بر ارتباط آن با تومور پستان در موشها، در 27 ژوئن 2012 ميلادي، از سوي FDAمورد تاييد قرار گرفت. فنفلورامين و دکسفنفلورامين، آگونيستهاي غيراختصاصي سروتونرژيک(که قبلا مورد تاييد قرار گرفته بودند)، هرچند چاقي را درمان ميکردند ولي مصرف آنها با خطر ابتلا به مشکلات دريچهاي قلب مرتبط بود.
کيوسيميا(Qsymia)، ترکيب فنترمين و توپيرامات آهستهرهش است و حدود 2 سال پس از رد اوليه آن به دليل خطرات احتمالي مانند نقايص مادرزادي و بالا بردن ضربان قلب، در 17 جولاي 2012 ميلادي تاييد شد. انديکاسيونهاي تجويز کيوسيميا، مشابه بلويک است.
مطالعه يک ضدچاقي جديد
تجويز پليگلوکزامين(PG ) با نام تجاري فرمولاين ال 112 (Formoline L112) نيز در کاهش وزن و بهبود ديس ليپيدمي در افراد دچار اضافه وزن موثر شناخته شده است. پليگلوکزامين، يک کيتوزان با وزن مولکولي کم در ترکيب با ميزان مشخصي ويتامين C و اسيد تارتاريک است. يك مطالعه روي موشهاي آزمايشگاهي دريافتکننده رژيم لاغري استاندارد يا رژيم لاغري شامل 1 تا 2 درصد پليگلوکزامين براي مدت 9 هفته انجام شد. در پايان مطالعه افزايش وزن بدن در گروه کنترل، 234 گرم؛ در موشهاي دريافتکننده 1درصد پليگلوکزامين در رژيم غذايي، 233 گرم و در موشهاي دريافتکننده 2 درصد پليگلوکزامين، 206 گرم بود بنابراين پس از گذشت 9هفته، ميزان افزايش وزن در گروه دريافتکننده 2 درصد پليگلوکزامين با ساير گروهها تفاوت داشت. از اين مطالعه چنين نتيجهگيري شد که پليگلوکزامين در کاهش وزن موثر است. مطالعهاي دوسوکور نيز روي دو گروه 30نفري از بيماران 25 تا 59 ساله، براي بررسي اثربخشي پليگلوکزامين در کاهش وزن انجام شد. قرصهاي حاوي پليگلوکزامين (2 گرم در روز) يا دارونما براي يک دوره 4 ماهه همراه توصيه به فعاليت بدني براي اين بيماران تجويز شد. ميزان کالري دريافتي، فشارخون، سطوح کلسترول LDLوHDL، ميزان قند و تريگليسريد خون قبل و بعد از درمان اندازهگيري شد. هر دو گروه ميزان دريافت کالري مشابهي داشتند. در گروه دريافتکننده پليگلوکزامين در مقايسه با گروه تحت درمان با دارونما، کاهش قابلتوجهي در وزن بدن، دور کمر، سطح کلسترول LDL خون و تريگليسريد مشاهده شد.
عوارض بسيار كم گزارش شده: پلي گلوكوزامين يك فيبر خوراكي است كه تمايل بالايي براي اتصال به چربي دارد . اين فيبر غير قابل هضم است و از پوشش سختپوستان تهيه ميشود. اين محصول برخلاف بسياري از داروهاي لاغري (مانند داروهايي كه متابوليسم بدن را تغيير ميدهند يا داروهايي كه روي اعصاب تاثير ميگذارند يا مهاركنندههاي ليپاز )، سلامت كبد و كليه را به خطر نمياندازد.
تنها عوارض ذكر شده، احتمال آلرژي به پوشش سختپوستان است كه بسيار نادر و حدود 002/0 درصد گزارش شده است.
