سرطان پروستات شایع‌ترین نوع سرطان در مردان است. این بیماری در بین کل سرطان‌ها رتبه ششم را از نظر شیوع در جهان دارد و دومین عامل مرگ ناشی از سرطان در میان مردان آمریکایی می‌باشد.

اپیدمیولوژی

·        ۲۱۸۰۰۰ مورد جدید سالانه در آمریکا به وقوع می‌پیوندد.

·        میزان ابتلا در مردان زیر ۵۰ سال کم است.

 ·        ۷۵% از موارد در مردان کمتر از ۶۵ سال رخ می‌دهد.

 ریسک فاکتورها

 ·        نژاد: در آمریکایی‌های افریقایی‌تبار بیشتر دیده می‌شود.

 ·        سابقه خانوادگی: در میان بستگان درجه اول کسانی که در زیر ۶۵ سال مبتلا به سرطان پروستات می‌گردند میزان شیوع ۵ تا ۱۱ برابر بیشتر است.

 ·        سن: در سنین پیری شایع است.

 پاتوفیزیولوژی

 ·        نوع تومور معمولاً آدنوکارسینوما بوده و جهت رشد وابسته به هورمون‌های آندروژن می‌باشد.

 ·        سلول‌های اپی‌تلیال پروستات تولید آنتی‌ژن خاص پروستات (PSA) و اسید فسفاتاز می‌کنند. تولید این مواد با ایجاد تومور یا التهاب و هیپرپلازی افزایش می‌یابد.

 ·        بیشتر تومورها در منطقه محیطی پروستات و اغلب در قسمت قدامی ایجاد می‌شوند.

 تظاهرات بالینی

 ·        اغلب بدون علامت

 ·        ممکن است علائم بزرگ شدن پروستات نظیر تکرر و فوریت ادرار مشاهده شود.

 ·        در صورت ایجاد متاستاز، دردهای استخوانی در ناحیه لگن و کمر ایجاد می‌گردد.

 تشخیص

 اندیکاسیون انجام آزمایش

 ·        پیگیری PSA که قبلاً بالا بوده است.

 ·        مواجهه با ندول یا هیپرتروفی جدید در پروستات

 تشخیص آزمایشگاه

 ·        PSAبالاتر از ng/ml4 در اکثر بیماران

 ·      مقدار

 PSA بین ۴تا ۱۰ (و در بعضی موارد بین ۵/۲ تا ۱۰) مشکوک تلقی می‌گردد. در این صورت بهتر است سرعت افزایش PSA یا درصد PSAآزاد مدنظر باشد.

 ·        در مقادیر بیش از ng/ml ۱۰ بیوپسی توصیه می‌گردد.

 مقادیر کمتر از ۳ (در مواردی بین ۵/۲ تا ۱۰) اندازه‌گیری سریال PSA در فواصل یک ساله توصیه می‌گردد.

طبیعی بودن

PSA سرطان پروستات را رد نمی‌کند. ضمن آنکه مقدار PSA در هیپرتروفی خوش‌خیم هم افزایش می‌یابد.

سرعت افزایش

 PSA: در صورتیکه میزان افزایش PSA بیش از ۳۵/۰ نانوگرم در سال و مقدار PSA توتال بیش از ۵/۲ نانوگرم در میلی‌لیتر باشد بیوپسی توصیه میگردد.

 ·        درصد PSA آزاد، در صورتی‌که مقدار PSA کل بین ng/ml ۱۰-۴ بوده و معاینه مقعدی پروستات منفی باشد، کاربرد دارد. محدوده طبیعی این نسبت وابسته به سن است و هرچه سن بالاتر و درصد PSA آزاد کمتر باشد خطر سرطان پروستات بیشتر است. مقدار بالای ۲۵% ریسک کم دارد و مقدار کمتر از ۱۰% بیش از ۴۹% موارد توأم با سرطان است. در مقادیر کمتر از ۲۵% بیوپسی توصیه می‌گردد.

 ·        دانسیته PSA برابر است با مقدار PSA تقسیم بر حجم پروستات (که توسط سونوگرافی مشخص شده است). هرچه مقدار این نسبت بیشتر باشد احتمال بدخیم بودن بیشتر است.

 هیستولوژی

 ·        بیوپسی به کمک سونوگرافی روش معمول تشخیص است.

 ·        بیوپسی زمانی توصیه می‌شود که مقدار PSA بالاتر از ۱۰ باشد و یا اینکه مقدار آن بین ۴-۱۰ بوده و درصد  PSAآزاد به توتال کمتر از ۲۵% باشد.

در مطالعه بیوپسی بر اساس نتیجه بدست آمده اقدام بعدی تعیین می‌گردد:

 مشاهده پرولیفراسیون آسینار کوچک⇚ آزمایش PSA و معاینه سه ماه بعد تکرار شود.

 مشاهده دیسپلازی اینترا اپی‌تلیال درجه بالا⇚PSA و معاینه هر سه ماه یکبار بمدت یکسال تکرار گردد.

سرطان اقدامات درمانی مقتضی

سونوگرافی

سونوگرافی ترانس‌ رکتال حجم پروستات را مشخص می‌کند. با تقسیم مقدار PSA بر حجم پروستات دانسیته PSA بدست می‌آید.

پیش‌آگهی

·   ·        اندیکاسیون‌های تومور مهاجم

بالا بودن دانسیته PSA (PSAD )

بالا بودن سرعت افزایش PSA (PSAV) یعنی افزایش بیش ازng/ml2 در سال

 تشخیص افتراقی

 ·        پروستاتیت: باکتریال، قارچی، سلی

 ·        هیپرتروفی خوش‌خیمپروستات

 غربالگری

 ·        PSA تنها تومورمارکری است که جهت غربالگری سرطان پروستات تأیید شده است.

 ·        اسید فسفاتاز پروستاتی ارزش غربالگری اندکی دارد و امروزه استفاده نمی‌شود.

 ·        غربالگری در موارد ذیل توصیه نمی‌شود:

·        ۱- افراد زیر ۵۰ سال (مگر در مواردی‌که فامیل درجه یک فرد در زیر ۶۵ سالگی مبتلا به تومور پروستات شده باشد)

·        ۲-    بیمار بالای ۶۵ سال که عمر کمتر از ۱۰ سال برای او پیش‌بینی می‌شود.

·        ۳-    بیمار بالای ۷۵ سال

 ·        در صورتی‌که بنابر غربالگری باشد این کار باید سالانه انجام پذیرد. انجمن سرطان آمریکا ACS، انجمن ارولوژیست‌های آمریکا AUAو شبکه جامع ملی سرطان NCCN موافق غربالگری بوسیله PSA بوده ولی کارگروه خدمات پیشگیری آمریکا USPSTF و کالج پزشکان آمریکاACP شواهد موجود را جهت غربالگری سرطان پروستات در مردان کافی نمی‌داند.

 ·        AUA سن شروع غربالگری را ۴۰ سال و بقیه مجامع ۵۰ سال توصیه می‌کنند.

 ·        ACS و AUAاستفاده از سنجش درصد PSA آزاد را در صورتی توصیه می‌کنند که PSA کل بین ۴ تا ۱۰ نانوگرم در میلی‌لیتر باشد.

·        هیچ راهنمایی جهت تفسیر درصد PSA آزاد در صورتی‌که مقدارPSA کل کمتر از ۵/۲ یا بیشتر از ۱۰ باشد وجود ندارد.

 ·        غربالگری سرطان پروستات به وسیله PSA به همراه معاینه مقعدی توصیه شده است.

 پایش

در صورتی که جراحی پروستات موفق باشد مقدار PSA به کمتر ازng/ml05/0 کاهش می‌یابد.در رادیوتراپی مقدار PSA در این حد افت نمی‌کند. افزایش مجدد PSA پس از درمان نشانه متاستاز است.

نکته مهم در سنجش  PSA: نتایج حاصل از دو روش  یا دو کیت مختلف را نمی‌توان با هم مقایسه کرد.