طبیعت خارشتر از نظر حکمای طبّ سنتی، خیلی گرموخشک است و بهعنوان مُدرّ و مُسهِل از آن بهره میبرند. همچنین، جوشاندة آن مُعرِّق است و مالیدن روغن برگهای آن برای روماتیسم مفید است. گُلهای آن نیز برای التیام بواسیر مؤثر است. بر طبق تحقیقات جدید مشخص شده است که مواد موجود در ریشة خارشتر میتواند در تقویت سیستم دفاعی بدن مؤثر واقع شود و لذا گزینة مناسبی برای درمان و مهار بیماری ایدز بهشمار می رود. برخلاف باور رایج و برخی مطالب مکتوب و مجازی، عرق خارشتر هیچ تأثیری در ازبینبردن سنگهای کلیوی و مثانه ندارد. بر همین اساس، بر طبق تحقیقاتی که به سرپرستی آقای دکتر ایرج افتخار شاهرودی، پزشک متخصص کلیه و مجاری ادراری انجام شده است، تأثیر عرق خارشتر بر دفع سنگهای کلیه و مثانه، به لحاظ علمی تأیید نشده است.
خواص و کاربرد ترنجبین
ترنجبین، در حقیقت مادهای قندی است که مقدار زیادی ساکارز طبیعی دارد؛ بههمین علت، طعمی شیرین داشته و بهعنوان طعمدهنده و شیرینکننده در صنایع داروسازی کاربرد دارد. سابقاً، در خراسان و یزد بهصورت سنتی از آن قند تهیه میکردند و هماکنون نیز در صنعت ساخت گَز مورد مصرف قرار میگیرد.
ترنجبین بهعنوان یک فرآوردة گیاهی، در طبّ سنتی بسیار رایج است و طبق نظر حکمای طب سنتی، طبع آن کمی گرم و تر است و بهعنوان مُلیِّن، مسهل صفرا، تببر، خنکی، رافع سرفه، رافع زردی، برطرفکنندة یبوست، برطرفکنندة درد سینه و رافع عطش و تبهای گرم، کاربرد دارد. استفادة مقدار کمی از آن، برای فرونشاندن تبهای نوزادان و کودکان و نیز برای لینت مزاج آنها متداول بوده است.
مصرف ترنجبین با آب پنیر برای اخراج اخلاط سوخته، با ماءالشعیر برای دفع اخلاط گرم، مخلوط با کرة گوسفندی برای بازکردن مجاری ادراری (حبسالبول) و با آب زیره برای رفع صدای شکم (قرقر شکم) که با تب خفیف توأم باشد، مفید است.
احتیاط
بیماران مبتلا به حصبه، اسهال خونی، بواسیر، خونادراری و آبله نباید از ترنجبین استفاده کنند. ترنجبین، مضرّ طحال است و برای اشخاص گرممزاج، مناسب نیست.
هنگام و مقدار مصرف
بهترین موقع برای بهرهگیری از خواص درمانی ترنجبین، خوردن آن بهصورت ناشتا در صبحها میباشد و مقدار خوراک آن نیز بسته به سنّ بیمار، از۱۰ تا ۳۵گرم میباشد
