همانطور که جوامع در حال تغيير و تحول هستند، ميزان شيوع و بروز بيماريها نيز تغييرات شگرفي داشته است؛ در اين بين گاه اولويت واكسيناسيون برخي بيماريها کمرنگتر ميشود و بيماريهاي ديگر در اولويت قرار ميگيرند...
3 دهه قبل، شايعترين بيماري مقاربتي سوزاک بود و يک دهه پيش، عفونتهاي کلاميديايي. اما اکنون در بسياري از نقاط دنيا، زگيل تناسلي شايعترين بيماري مقاربتي به شمار ميرود. هرچند از وجود آمارهاي مطمئن در کشور در مورد ميزان شيوع و بروز اين بيماري خبري نيست ولي دكتر محمدرضا صفرينژاد، اورولوژيست و استاد دانشگاه، معتقد است شيوع اين بيماري در کشور بهطرز نگرانکنندهاي در حال افزايش است. به همين بهانه با او گفتوگو كردهايم تا راجع به اين بيماري و برنامه واكسيناسيون كشورهاي مختلف براي پيشگيري از ابتلا به زگيل تناسلي بيشتر برايمان توضيح دهند.
احتمال انتقال زگيل تناسلي چقدر است؟
زگيل تناسلي جزو بيماريهاي آميزشي محسوب ميشود و به شدت مسري است بهطوري كه فقط در يک بار رابطه زناشويي با فرد آلوده به اين بيماري، احتمال انتقال آن
60 درصد خواهد بود. هرچند استفاده از کاندوم خطر انتقال بيماري را كاهش ميدهد ولي آن را به صفر نميرساند. عامل ايجاد اين بيماري هم نوعي ويروس به اسم «ويروس پاپيلوم انساني» (HPV) است كه بيش از 100 نوع مختلف دارد و نوع 6 و 11 آن، علت بروز 90 درصد زگيلهاي تناسلي هستند. البته در تمام افراد آلوده به «ويروس پاپيلوم انساني» باوجود آلودهبودن ناحيه تناسلي به ويروس، ضايعات زگيلي ديده نميشود و آلودگي آنها مخفي است با اين حال ناقل عفونتاند و ميتوانند آن را به ديگران منتقل كنند. ساير انواع ويروس پاپيلوم انساني ميتوانند باعث ايجاد سرطان گردن رحم در خانمها شوند. دو نوع 16 و 18 عامل 70 درصد موارد سرطان دهانه رحم، 80 درصد سرطان مقعد، 60 درصد سرطانهاي واژن و 40 درصد سرطانهاي فرج هستند. اين دو نوع ويروس عامل ايجاد بيشتر سرطانهاي داخل حفره دهان نيز هستند.
اين بيماري چه علايمي دارد؟
زگيلهاي تناسلي در هر دو جنس زن و مرد ديده ميشوند. علايم آن معمولا بهصورت تجمع خوشهاي زگيلها تظاهر مييابد. اين تجمع خوشهاي، از چند عدد تا گرفتاري وسيع تمام ناحيه تناسلي و مقعد متفاوت است. در خانمها علاوه بر قسمت خارجي دستگاه تناسلي، اين زگيلها داخل و خارج واژن، گردن رحم و نيز در اطراف مقعد هم ديده ميشوند. اگر در خانمي زگيل قابلرويت در قسمت خارجي دستگاه تناسلي وجود داشته باشد، بايد از نظر وجود ضايعات زگيلي داخل واژن، گردن رحم، داخل مجراي ادرار و ساير نقاط مجاور دستگاه تناسلي نيز بررسي شود. بسياري از زگيلهاي داخل واژن بدون علامت هستند و گاهي تنها علامت آنها خونريزي پس از برقراري رابطه زناشويي است.
ميزان شيوع آن در هر دو جنس يكسان است؟
بله، ميزان شيوع زگيلهاي تناسلي در خانمها به همان اندازه مردان است ولي علايم آن در خانمها کمتر است. اين زگيلها در مردان معمولا در نوک آلت تناسلي ديده ميشوند ولي در تنه آلت تناسلي، روي کيسه بيضه و اطراف و داخل مقعد نيز ميتوان آنها را يافت. اين بيماري علاوه بر خطرهاي بهداشتي عديدهاي که دارد، باعث بروز مشکلات اجتماعي و خانوادگي نيز ميشود. گاهي وقتي خانمي بهدليل ابتلا به زگيل تناسلي نزد پزشک ميرود، پزشک صراحتا ميگويد شوهر شما رابطه خارج از خانواده دارد و اين ويروس از وي به شما منتقل شده است. برعکس اين مساله نيز صادق است و ممكن است به مرد مبتلا گفته شود از طريق همسرش به اين ويروس آلوده شده است. اين آغاز بگومگوهاي خانوادگي است که گاهي كار را به طلاق ميكشاند.
هرچند گاهي ضايعات خيلي كوچك هستند و قابل مشاهده نيستند يا ظاهري گولزننده دارند و شبيه ساير بيماريهاي پوستي بهنظر ميرسند ولي برخلاف ايدز به آساني تشخيص داده و باعث ميشود فرد در پي يافتن علت مشکل باشد. تشخيص زگيلهاي ناحيه تناسلي بر اساس سابقه و ظاهر ضايعات آسان است. در اين صورت بايد ضايعات را قابل مشاهده كرد. براي اين كار پزشك محل موردنظر را با اسيداستيک 5 درصد آغشته و مدت 10-5 دقيقه صبر ميكند. اگر ضايعه سفيد شود، دليل بر وجود زگيل تناسلي است. اين اقدام تشخيصي در زنان توصيه نميشود. علاوه بر اين، امروزه با انبوه اطلاعاتي که در رسانهها و اينترنت ارائه ميشود، آگاهي بيماران بالا رفته و به آساني پي ميبرند دچار بيماري آميزشي شدهاند.
آيا اين بيماري درمان قطعي دارد؟
با دانش فعلي اين بيماري درمان قطعي ندارد و داروي ضدويروسي براي آن موجود نيست. به اين دليل و به دليل اهميت نقش اين زگيلها در ابتلا به سرطانهاي دستگاه تناسلي خانمها، بهويژه سرطان دهانه رحم، از يک دهه قبل دانشمندان براي ساخت واکسن موثر عليه اين بيماري اقدام كردهاند. در حال حاضر دو نوع واکسن موثر عليه اين بيماري تاييد شده که عبارتند از: «گارداسيل» و «سرواريكس». اين واكسنها از ابتلا به ويروس پاپيلوم انساني نوع 16 و 18 جلوگيري ميکنند. واکسن «گارداسيل» هم تا 90 درصد از ابتلا به انواع 6 و 11 جلوگيري ميکند.
براي پيشگيري از ابتلا به اين بيماري برنامه واكسيناسيون كشورهاي مختلف چگونه است؟
سازمان بهداشت جهاني و مسوولان بهداشتي كشور آمريکا، بسياري از کشورهاي اروپايي، استراليا و کانادا، واکسيناسيون دخترهاي نوجوان در سنين 12-11 سالگي را بر ضد اين ويروس توصيه ميكنند ولي اگر خانمي با سن بالاتر واکسيناسيون عليه ويروس پاپيلوم انساني را انجام نداده باشد باز هم ميتواند تا سن 26سالگي اين كار را انجام دهد. با صلاحديد پزشک ميتوان براي سنين بالاتر نيز اين واكسن را تزريق کرد. اگر خانمي قصد ازدواج با مردي که مبتلا به اين بيماري است، دارد هم بايد اين واکسن را تزريق كند. در کشورهاي غربي هم قبل از سن شروع رابطه جنسي توصيه ميشود اين واکسن تزريق شود. البته اگر چند سال از برقراري رابطه زناشويي گذشته باشد ولي هنوز واکسن تزريق نشده باشد هم باز خانمها از تزريق واکسن سود ميبرند ولي نه بهاندازهاي که واكسيناسيون قبل از شروع فعاليت جنسي انجام شده باشد، چون اين افراد ممکن است به بعضي از انواع ويروس پاپيلوم انساني آلوده شده باشند.
مردان از چه سني ميتوانند اين واكسن را تزريق كنند؟
بين 9 تا 26سالگي ولي در اروپا و آمريکا واکسيناسيون تمام مردان مثل خانمها توصيه نميشود. عيب اصلي اين واکسن هزينه زياد آن است چون بايد در 3 دوز تزريق شود و هر دوز آن 130 دلار آمريکا هزينه دارد.
در ايران برنامه واكسيناسيون چگونه است؟
متاسفانه در کشور ما واکسيناسيون عليه بيماري زگيل تناسلي اجباري نيست و بيشتر مردم از اين بيماري، عوارض آن و وجود واکسن موثر عليه آن بيخبر هستند. در حال حاضر در ايران هزينه هر دوز اين واکسن حدود 250 هزار تومان است، درحالي كه در کشورهايي که برنامه واکسيناسيون عليه اين بيماري را در برنامه ملي خود گنجاندهاند، شرکتهاي بيمه درصد قابلتوجهي از هزينه اين واکسيناسيون را پوشش ميدهند، چون هزينه پيشگيري بسيار کمتر از هزينههاي تشخيصي و درماني بيماري و عوارض آن است.
