افراد مبتلا به اختلال شخصيت پارانوييد (Paranoid Personality Disorder) بيش از حد حساس بوده و تمايل دارند كه محيط اطراف خود را برای يافتن نشانههايی مبنی براينكه بدرفتاری ديگران، دليل تنها ماندن آنان است، مورد بررسی قرار دهند. افراد مبتلا به اختلال شخصيت پارانوييد غالباَ اهل جرّ و بحث، عصبی و خشك هستند
ويژگیهای غالب اختلال شخصيت پارانوييد عبارتند از يك بیاعتمادی نافذ و طولانی مدت و بدگمانی نسبت به ديگران ،آنها آمادة حمله به نظر ميرسند. متمايل به مبالغهاند و اينكه از كاه، كوه بسازند.
آنها در تلاشند كه انگيزههاي پنهانی و معاني خاصی را به رفتارهای ساده و بيغرض ديگران نسبت دهند.
آنها میخواهند كه ديگران را برای تمام مشكلات خود سرزنش كنند ولی خود به هيچ عنوان سرزنش و يا قبول مسئوليت شكست را برنمیتابند.
مردان بيش از زنان از اختلال شخصيت پارانوييد رنج میبرند.
علائم A.
يك حالت بياعتمادي و بدگماني نافذ نسبت به ديگران بهطوري كه انگيزههاي آنان بدخواهانه تعبير ميشود. در اوايل بزرگسالي شروع شده و در دامنة متنوعي از موقعيتهاي مختلف خود را نشان ميدهد و در چهار مورد (و يا بيشتر ) از موارد زير آشكار ميگردد:
(1) بيدليل و بدون مدرك و مبناي كافي به ديگران شك دارد و گمان ميكند كه آنها درصدد بهرهكشي، آسيب رساندن و يا فريفتن او هستند.
(2) با شك و ترديدهاي نابجا در رابطه با وفاداري و قابل اعتماد بودن دوستان و ساير معاشران اشتغال ذهني دارد
(3) تمايلي به درميان گذاشتن حرفهاي خود با ديگران ندارد، زيرا به دليل ترس ناموجهي كه دارد فكر ميكند كه از اين اطلاعات به شيوهاي بدخواهانه، برعليه او استفاده ميشود.
(4) از اظهارات عادي و رويدادها، معاني تحقيرآميز و يا تهديدكننده برداشت ميكند،
(5) همواره احساس كينهتوزي دارد. يعني از توهين، آسيب و يا بياعتنايي ديگران درنميگذرند.
(6) احساس ميكند كه به شخصيت و اعتبار او حمله شده است درحالي كه ديگران چنين برداشتي ندارند و او همواره آماده است كه سريع و با عصبانيت واكنش نشان دهد و يا متقابلاً حمله نمايد،
(7) بيدليل نسبت به وفاداري همسر و يا شريك جنسياش بدگمان است.
B . (اين اختلال) منحصراً همزمان با دورههاي اسكيزوفرني، يك اختلال خلقي با ويژگيهاي روان پريشي، و يا يك اختلال روان پريشي ديگر روي نميدهد.
علل تحت تأثير عوامل ژنتيكي قرار دارد(ميزان شيوع آن در خانوادههاي بيماران اسكيزوفرنيك بالاتر است)
ميزان شيوع همزمان آن با اختلالاتی بهويژه افسردگي،اضطراب و سوء مصرف مواد، بالاست.
علايم اختلال با بالارفتن سن شروع ميشوند بهويژه اين امر پس از تغييرات عمده در زندگي روي ميدهد.
عوارض درمان شناختي ـ رفتاري
درمان شناختي ـ رفتاري اختلال شخصيت پارانوييد بر خود ـ افشايي و اعتماد تأكيد دارد.از اهداف آن افزايش حس خود ـ كارآمدي مراجع باتوجه به توانايي او براي اداره كردن موقعيتهاي مشكل و ايجاد يك ديدگاه واقعبينانهتر در مورد نيّات و اقدامات ديگران. اين امر به مراجع اجازه ميدهد تا از حالت تدافعي كه معمولاً در مقابل احساس خطر به خود ميگيرد، خارج شود.
برقراري يك رابطهي مشاركتي ميان درمانگر و مراجع هميشه مهم است، اما اين امر در كار با مراجعان پارانوييدي كه بدگمان بوده و ديگران را بدخواه و فريبكار ميدانند، اهميت ويژه پيدا ميكند.يك شيوة موثر براي افزايش راحتي مراجع در جريان درمان اين است كه آزادي و كنترل بيشتري در زمينة تعيين محتوا و تعداد جلسات درمان به او داده شود.
عوارض درمان شناختي ـ رفتاري
درمان شناختي ـ رفتاري اختلال شخصيت پارانوييد بر خود ـ افشايي و اعتماد تأكيد دارد.از اهداف آن افزايش حس خود ـ كارآمدي مراجع باتوجه به توانايي او براي اداره كردن موقعيتهاي مشكل و ايجاد يك ديدگاه واقعبينانهتر در مورد نيّات و اقدامات ديگران. اين امر به مراجع اجازه ميدهد تا از حالت تدافعي كه معمولاً در مقابل احساس خطر به خود ميگيرد، خارج شود.
برقراري يك رابطهي مشاركتي ميان درمانگر و مراجع هميشه مهم است، اما اين امر در كار با مراجعان پارانوييدي كه بدگمان بوده و ديگران را بدخواه و فريبكار ميدانند، اهميت ويژه پيدا ميكند.
يك شيوة موثر براي افزايش راحتي مراجع در جريان درمان اين است كه آزادي و كنترل بيشتري در زمينة تعيين محتوا و تعداد جلسات درمان به او داده شود.
