بلوغ زودرس یعنی تغییرات جسمی و هورمونی قبل از سن طبیعی شروع شود. اگر دختران قبل از ۸ سالگی و پسران قبل از ۹ سالگی به بلوغ برسند، یعنی به این نوع بلوغ مبتلا هستند. عوامل مختلفی بر روی این نوع بلوغ تاثیر میگذارد که ژنتیک، چاقی و اختلالات هورمونی از جمله شایعترین این عوامل است. در چنین شرایطی باید هرچه سریعتر پسران و دختران خود را نزد پزشک متخصص ببرید تا با تجویز داروهایی که ترشح گنادوتروپینها را مهار میکند نسبت به کنترل این نوع بلوغ اقدام نمایید. در ادامه این مقاله دکتر عادله سجادی متخصص زنان، زایمان و نازایی توضیح میدهند.
بلوغ زودرس به چه معناست؟
بلوغ دختران در سنین ۸ تا ۱۳ سال و بلوغ پسران در سنین ۹ تا ۱۴ سال اتفاق میافتد. اگر دختری قبل از سن ۸ سالگی و پسری قبل از سن ۹ سالگی به بلوغ برسد، میگویند بلوغ زودرس رخ داده است. به طور کلی بلوغ شامل رشد مراحل جسمی و روحی افراد است که منجر به باروری و ایجاد خصوصیات جنسی ثانویه در افراد میشود. در این سنین ویژگیهای جنسی مردان و زنان بالغ میشود و در واقع افراد از خردسالی و کودکی خود فاصله میگیرند و به دنیای بزرگسالی وارد میشوند. به طور کلی بلوغ شامل مجموعهای از تحولات بیولوژیکی و جسمی است که بر روی رشد جسمی، روانی، اجتماعی و عاطفی نوجوانان تاثیر میگذارد.
معمولا علت اصلی این مسئله مشخص نیست؛ اما شرایط خاصی مانند اختلالات هورمونی، تومورها، صدمات، برخی از بیماریها و غیره میتواند منجر به ایجاد این نوع بلوغ در افراد شود. افرادی که به بلوغ زودهنگام مبتلا میشوند، باید با مصرف برخی از داروها رشد بیشتر خود را به تاخیر بیندازند.
علائم و نشانههای بلوغ زودرس
از اولین نشانههای بلوغ زودرس در دختران معمولاً رشد سریع پستانها و شروع عادت ماهیانه زودتر از زمان معمول و افزایش میل جنسی است. در پسران هم تغییراتی مانند رشد بیضهها، رویش موهای زائد در نواحی مختلف بدن و بم شدن صدا از نشانههای بلوغ زود هنگام است. به طور کلی علائم بلوغ زودرس را میتوان به شکل زیر عنوان کرد:
· رشد سینهها و شروع دوران قاعدگی برای اولین بار
· بزرگی بیضهها و آلت تناسلی
· رشد موهای زائد در نواحی مختلف بدن از جمله ناحیه شرمگاهی و زیربغل
· بم شدن و کلفتی صدا در پسران
· رشد سریع اندامهای بدن
· آکنه و جوش در صورت
· بوی بد تعریق
انواع بلوغ زودهنگام کدام است؟
بلوغی که زود شروع شود به دو نوع مرکزی و محیطی تقسیم میشود. این دو نوع بلوغ در علل و روشهای درمانی دارای تفاوتهایی هستند که در ادامه آنها را با هم بررسی میکنیم. به طور کلی انواع بلوغ زودرس شامل موارد زیر است:
بلوغ مرکزی
بلوغ مرکزی در سن پایین و در زمان ترشح غیر طبیعی گنادوتروپین وسط مغز به وجود میآید. گنادوتروپین هورمونهایی است که توسط غده هیپوفیز ترشح میشود و به غدد جنسی افراد میرسد. وظیفه این هورمون تحریک تولید هورمونهای جنسی از جمله استروژن و پروژسترون است و مسئول تغییرات فیزیکی افراد در دوران بلوغ است. استروژن وظیفه رشد و افزایش خصوصیات جنسی زنانه را بر عهده دارد و تستوسترون این کار را در آقایان انجام میدهد.
زمانی که ترشح این هورمون در بدن افراد زودتر از موعد آغاز شود، در نتیجه رشد و نمو خصوصیات جسمانی و جنسی افراد سریعتر اتفاق میافتد. علت دقیق ترشح زود هنگام این هورمون اصلاً مشخص نیست و بیماری یا مشکلی برای افراد به وجود نمیآورد. بر اساس تحقیقات عوامل مختلفی مانند تومور مغزی، تومور ستون فقرات، آسیب دیدگی مغز و نخاع تجمع مایعات و کم کاری تیروئید میتواند بر روی ایجاد بلوغ مرکزی تاثیرگذار باشد.
بلوغ محیطی
بلوغ زودرس محیطی نسبت به بلوغ مرکزی شیوع کمتری دارد. این نوع بلوغ به علت تولید زود هنگام هورمونهای آندروژن و استروژن در بدن، ایجاد میشود. به همین دلیل این بلوغ را بلوغ مستقل از گنادوتروپین میشناسند. به طور کلی تولید آندروژن و استروژن معمولاً بر اثر مشکلات اساسی در بیضهها، تخمدانها، غده آدرنالین و غدد فوق کلیوی ایجاد میشود. سندرم مک کون-آلبرایت که یک نوع اختلال ژنتیکی غیرمعمول است نیز میتواند منجر به ایجاد این نوع بلوغ شود.
از این بخش بخوانید: علائم یائسگی چیست؟
علل بلوغ زودرس چیست؟
مهمترین علت بلوغ زود هنگام ژنتیک است. ژنتیک و سابقه خانوادگی بر روی افراد تاثیر میگذارد و منجر به ایجاد این بلوغ در کودکان و نوجوانان میشود. از دیگر علل بلوغ زود هنگام میتوان به وزن پایین هنگام تولد و چاقی کودکان اشاره کرد.
سایر علل بلوغ زودرس در دختران و پسران عبارت است از:
· آسیب دیدگی مغز و نخاع
· رادیوتراپی
· توده التهابی
· تومور مغزی
· اختلالات هیپوفیز
· اختلالات تیروئید
· جهش ژنتیکی
· هورمونها
عوامل خطر بلوغ زود هنگام کدام است؟
عوامل خطر برای ایجاد بلوغ زودرس عبارت است از:
· جنسیت: دختران بیشتر از پسران در معرض خطر بلوغ زود هنگام قرار میگیرند.
· نژاد: بر اساس تحقیقات نژادهای آمریکایی و آفریقایی از سایر نژادها درصد ابتلای بیشتری به این نوع بلوغ دارند.
· چاقی: چاقی و اضافه وزن کودکان را در معرض خطر بلوغ زودرس قرار میدهد.
· هورمونهای جنسی: اگر در تماس با کرم یا پماد استروژن یا تستسترون که هورمونهای جنسی هستند قرار بگیرید یا با سایر مواد حاوی این هورمونها در ارتباط باشید، خطر بلوغ زود هنگام در شما افزایش مییابد.
· شرایط پزشکی: وجود برخی از بیماریها مانند سندرم مک کون-آلبرایت منجر به تولید غیر طبیعی هورمونهای آندروژن میشود. کم کاری تیروئید، اختلالات غده هیپوفیز و بیماریهای دیگر نیز میتواند بر روی این نوع بلوغ تاثیرگذار باشد.
· پرتودرمانی: پرتو درمانی برای درمان تومورها، لوسمی و سایر بیماریها میتواند خطر بلوغ زود هنگام را در افراد افزایش دهد.
تشخیص بلوغ زودرس
برای تشخیص بلوغ زودرس مراجعه به پزشک متخصص میتواند موثر باشد. پزشک در ابتدا با بررسی و معاینه فیزیکی کودک نسبت به تشخیص این مشکل اقدام مینماید. برای کسب اطمینان، تجویز آزمایشهای لازم میتواند به پزشک برای تشخیص دقیقتر کمک کند. از جمله آزمایشهای ضروری برای تشخیص این بلوغ شامل موارد زیر است:
· آزمایش اشعه ایکس برای بررسی رشد استخوانها
· آزمایش تحریک هورمون گنادوتروپین برای بررسی سطح هورمون تستسترون و پروژسترون
· ام آر آی برای بررسی مشکلات غده هیپوفیز
· سونوگرافی از شکم و تخمدانها
· رادیوگرافی سر و صورت
· آزمایش خون و آزمایش هورمونی برای بررسی میزان هورمونها
درمان بلوغ زودرس
درمان بلوغ زودرس با توجه به انواع آن متفاوت است و راهکارهای مختلفی دارد. این راهکارها شامل دارودرمانی، عمل جراحی یا درمان روانشناسی است. درمان دارویی شامل مصرف داروهایی است که ترشح هورمون گنادوتروپین را مهار میکند و در نتیجه ترشح هورمونهای جنسی را در بدن کاهش میدهد.
در موارد خاص درمانهای جراحی برای برداشت تومور یا رفع مشکلات ساختاری غدد درونی برای درمان این مشکل موثر است. درمانهای روانشناختی نیز میتواند علائم اضطراب و مشکلات رفتاری در کودکان را کاهش دهد.
چنانچه بر اثر این مشکل دختران شما به افزایش بیش از اندازه سایز سینه یا قاعدگی زود هنگام مبتلا شوند، باید به پزشک متخصص زنان و زایمان مراجعه کنید تا بهترین راهکارهای درمانی را برای شما انتخاب کند.
نتیجهگیری
بلوغ یکی از مهمترین دورههای زندگی هر فردی است که آغاز بزرگسالی افراد را باعث میشود. اگر این دوره زودتر از سنین طبیعی آغاز شود، به آن بلوغ زودرس میگویند. با ایجاد این نوع بلوغ طبیعتاً مشکلات روحی و جسمانی برای افراد به وجود میآید. در چنین شرایطی مراجعه به پزشکی متخصص در اولویت قرار دارد. به ویژه دختران که بیشتر از پسران درگیر این مشکل هستند، برای درمان وضعیت خود باید هرچه سریعتر به پزشک متخصص زنان مراجعه کنند تا مناسبترین راهکارها برای آنها اتخاذ شود.
