درمان درد شانه با PRP یکی از روشهای نوین و کمتهاجمی است که در سالهای اخیر برای بیماران مبتلا به آسیبهای تاندونی، التهابهای مزمن و برخی مشکلات مفصلی شانه مورد توجه قرار گرفته است. درد شانه میتواند از یک التهاب ساده تا پارگی نسبی تاندون، آرتروز مفصل، شانه یخزده یا گیر افتادگی تاندونها علت داشته باشد؛ بنابراین هیچ تزریقی، حتی PRP، برای همه بیماران یک پاسخ یکسان ایجاد نمیکند. مهمترین نکته این است که ابتدا منشأ درد بهدرستی تشخیص داده شود و سپس تصمیم گرفته شود که آیا این روش برای بیمار مناسب است یا خیر.
درمان درد شانه با PRP زمانی بیشترین شانس موفقیت را دارد که بدن هنوز توانایی ترمیم بافتی داشته باشد و آسیب واردشده به شانه در مرحله قابل بازسازی باشد. بسیاری از افراد تصور میکنند PRP یک مسکن فوری است، در حالی که این روش بیشتر با هدف تحریک ترمیم طبیعی بدن انجام میشود و اثر آن معمولاً تدریجی است. اگر بیمار انتظار داشته باشد بلافاصله پس از تزریق، درد به طور کامل از بین برود، ممکن است برداشت درستی از ماهیت این درمان نداشته باشد. PRP زمانی ارزشمند است که در جای درست، برای بیمار درست و در کنار برنامه درمانی درست استفاده شود. دکتر محمدحسین سپهریان متخصص طب فیزیکی در این مقاله طب بوک به بررسی این موضوع میپردازند.
درمان درد شانه با PRP دقیقاً چگونه عمل میکند؟
درمان درد شانه با PRP بر پایه استفاده از پلاکتهای خون خود بیمار انجام میشود. در این روش، مقدار مشخصی خون از بیمار گرفته شده و پس از آمادهسازی در دستگاه سانتریفیوژ، بخشی از خون که غنی از پلاکت و فاکتورهای رشد است جدا میشود. سپس این ماده به ناحیه آسیبدیده شانه تزریق میگردد تا روند ترمیم بافتی، کاهش التهاب مزمن و بازسازی تاندون یا مفصل تحریک شود.
پلاکتها حاوی فاکتورهای رشدی هستند که در فرآیند ترمیم طبیعی بدن نقش مهمی دارند. زمانی که تاندون یا بافت نرم شانه دچار التهاب مزمن یا آسیبهای ریزتکرارشونده میشود، بدن گاهی نمیتواند ترمیم کامل انجام دهد و درد به شکل طولانیمدت باقی میماند. PRP با افزایش غلظت این عوامل ترمیمی در محل آسیب، تلاش میکند محیط بافت را از حالت التهاب مزمن به سمت بازسازی فعالتر هدایت کند.
این روش معمولاً برای دردهایی مناسبتر است که ماهیت مکانیکی، تاندونی یا التهابی مزمن دارند. برای مثال، التهاب مزمن تاندونهای روتاتورکاف، آسیبهای نسبی تاندون، دردهای ناشی از استفاده بیش از حد از شانه و برخی موارد آرتروز خفیف تا متوسط میتوانند از این درمان سود ببرند. با این حال، اگر درد شانه ناشی از پارگی کامل تاندون، شکستگی، عفونت، تومور یا فشار عصبی گردن باشد، تزریق PRP بهتنهایی درمان اصلی محسوب نمیشود.
چه کسانی کاندید مناسب درمان درد شانه با PRP هستند؟
بیمارانی که دچار التهاب مزمن تاندونهای شانه هستند و با درمانهای معمول مانند استراحت نسبی، دارو و فیزیوتراپی بهبود کامل پیدا نکردهاند، معمولاً جزو گزینههای قابل بررسی برای درمان درد شانه با PRP محسوب میشوند. این افراد اغلب هنگام بالا بردن دست، چرخاندن شانه، خوابیدن روی سمت دردناک یا انجام کارهای تکراری دچار درد میشوند. اگر در تصویربرداری، آسیب تاندونی خفیف تا متوسط دیده شود، احتمال پاسخ درمانی بهتر خواهد بود.
گروه دیگری که ممکن است از PRP سود ببرند، افرادی هستند که پارگی نسبی تاندون روتاتورکاف دارند اما پارگی آنها کامل و وسیع نیست. در این شرایط، هدف از تزریق کمک به ترمیم بافت آسیبدیده و کاهش التهاب اطراف تاندون است. البته بیمار باید بداند که PRP جایگزین کامل تمریندرمانی و اصلاح الگوی حرکتی نیست. اگر علت اصلی آسیب، ضعف عضلات کتف، وضعیت بدنی نامناسب یا حرکات تکراری باشد، بدون اصلاح این عوامل نتیجه درمان پایدار نخواهد بود.
بیماران مبتلا به آرتروز خفیف تا متوسط مفصل شانه نیز ممکن است در برخی موارد از PRP بهرهمند شوند. در این بیماران هدف، بازگرداندن غضروف از بینرفته به حالت طبیعی نیست، بلکه کاهش التهاب، بهبود عملکرد مفصل و کم کردن درد است. هرچه تخریب مفصل شدیدتر، تغییر شکل استخوانی بیشتر و محدودیت حرکتی پیشرفتهتر باشد، احتمال موفقیت PRP کمتر میشود. به همین دلیل، ارزیابی دقیق قبل از تزریق اهمیت اساسی دارد.
چه کسانی پاسخ ضعیفتری به PRP میدهند؟
افرادی که دچار پارگی کامل تاندون شانه هستند، معمولاً کاندید ایدهآل PRP محسوب نمیشوند. وقتی تاندون به طور کامل از محل اتصال خود جدا شده باشد، تزریق مواد ترمیمی نمیتواند آن را به صورت مکانیکی به جای اصلی برگرداند. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است بر اساس سن، سطح فعالیت، شدت پارگی و میزان ضعف عضلانی، درمان محافظهکارانه یا جراحی ترمیم تاندون را بررسی کند.
بیمارانی که محدودیت حرکتی شدید و شانه یخزده پیشرفته دارند نیز ممکن است پاسخ محدودی به PRP بدهند، مگر اینکه ابتدا خشکی کپسول مفصلی کنترل شود. در شانه یخزده، مشکل اصلی فقط التهاب یا آسیب تاندون نیست، بلکه کپسول مفصل دچار چسبندگی و انقباض میشود. در این وضعیت، فیزیوتراپی تخصصی، کششهای کنترلشده، تزریق داخل مفصل یا هیدرودیلاتاسیون ممکن است اولویت بیشتری نسبت به PRP داشته باشد.
همچنین افرادی که بیماریهای کنترلنشده مانند دیابت شدید، اختلالات انعقادی، عفونت فعال، بیماریهای خونی یا مصرف برخی داروهای ضدانعقاد دارند، باید با احتیاط بیشتری بررسی شوند. کیفیت پلاکتهای خون بیمار و وضعیت عمومی بدن در نتیجه درمان نقش دارد. درمان درد شانه با PRP در افرادی که سیگار مصرف میکنند، تغذیه نامناسب دارند یا به توصیههای پس از تزریق پایبند نیستند، ممکن است نتیجه ضعیفتری ایجاد کند.
نقش داروهای خوراکی، فیزیوتراپی و اصلاح سبک زندگی
داروهای خوراکی معمولاً اولین قدم در کنترل درد شانه هستند، اما باید بر اساس علت درد انتخاب شوند. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی میتوانند التهاب و درد را کاهش دهند، اما مصرف طولانیمدت آنها بهویژه در افراد دارای مشکلات معده، کلیه، فشار خون یا بیماری قلبی باید با نظر پزشک باشد. مسکنها میتوانند کمککننده باشند، اما اگر فقط درد را خاموش کنند و علت اصلی باقی بماند، مشکل دوباره برمیگردد.
فیزیوتراپی یکی از مهمترین بخشهای درمان درد شانه است و حتی در بیمارانی که PRP انجام میدهند، نقش تعیینکننده دارد. فیزیوتراپیست با بررسی وضعیت کتف، دامنه حرکتی شانه، قدرت عضلات روتاتورکاف و الگوی حرکتی بیمار، برنامهای طراحی میکند که فشار غیرطبیعی از روی تاندون برداشته شود. تمرینهای تقویتی، کششی، کنترل کتف، درمان دستی، لیزر پرتوان، تکار، اولتراسوند یا شاکویو در صورت نیاز میتوانند به روند بهبودی کمک کنند.
اصلاح سبک زندگی نیز در موفقیت درمان بسیار مهم است. کار طولانی با دست بالای سر، خوابیدن مداوم روی شانه دردناک، بلند کردن اجسام سنگین و بیتوجهی به وضعیت گردن و کتف میتواند التهاب را دوباره فعال کند. بیمار باید بداند درمان درد شانه با PRP فقط یک تزریق نیست، بلکه بخشی از یک پروتکل کامل است. اگر پس از تزریق همان الگوی غلط حرکتی ادامه پیدا کند، حتی بهترین تزریق نیز ممکن است اثر ماندگار نداشته باشد.
از این بخش بخوانید: مفصلسازی: PRP یا ارتوکین؟
انواع تزریق، طب سوزنی و روشهای کمتهاجمی
تزریق کورتون یکی از روشهای رایج برای کنترل التهاب شدید شانه است و معمولاً اثر سریعتری نسبت به PRP دارد. این تزریق میتواند در بورسیت، التهاب شدید تاندون یا شانه یخزده به کاهش درد کمک کند، اما استفاده مکرر و بیرویه از آن ممکن است برای تاندونها مناسب نباشد. به همین دلیل، پزشک باید بین نیاز به کاهش سریع التهاب و حفظ سلامت بافتی تعادل ایجاد کند.
تزریق هیالورونیک اسید در برخی موارد آرتروز مفصل شانه یا کاهش کیفیت حرکت مفصل مطرح میشود. این روش بیشتر با هدف بهبود لغزندگی مفصل و کاهش اصطکاک انجام میشود و اثر آن با PRP متفاوت است. در بعضی بیماران، پزشک ممکن است بر اساس شرایط مفصل، سن، شدت آرتروز و سابقه درمانی، یکی از این روشها یا ترکیبی از آنها را انتخاب کند. انتخاب محل تزریق نیز بسیار مهم است و بهتر است در موارد تخصصی با هدایت سونوگرافی انجام شود.
طب سوزنی و سوزن خشک میتوانند برای کاهش اسپاسم عضلانی، دردهای مزمن و نقاط ماشهای اطراف شانه مفید باشند. بسیاری از بیماران مبتلا به درد شانه علاوه بر آسیب تاندونی، دچار گرفتگی عضلات گردن، کتف و پشت شانه هستند. در این شرایط، طب سوزنی به تنهایی درمان ساختاری محسوب نمیشود، اما میتواند درد را کاهش دهد و تحمل بیمار برای فیزیوتراپی را بیشتر کند. این روش زمانی ارزشمندتر است که در کنار تشخیص دقیق و برنامه توانبخشی انجام شود.
چه زمانی جراحی لازم میشود؟
جراحی زمانی مطرح میشود که آسیب شانه شدید باشد یا درمانهای غیرجراحی نتیجه کافی ندهند. پارگی کامل تاندون روتاتورکاف، گیر افتادگی شدید ساختاری، دررفتگیهای مکرر، آرتروز پیشرفته یا درد ناتوانکنندهای که ماهها به درمان پاسخ نداده، میتواند نیاز به ارزیابی جراحی داشته باشد. البته تصمیم برای جراحی فقط بر اساس MRI گرفته نمیشود؛ معاینه، سطح عملکرد بیمار، سن، شغل و میزان ضعف عضلانی نیز اهمیت دارد.
در برخی بیماران، جراحی آرتروسکوپی شانه انجام میشود که نسبت به جراحی باز، کمتهاجمیتر است. در این روش، جراح با ابزارهای ظریف وارد مفصل شده و بسته به مشکل بیمار، ترمیم تاندون، آزادسازی چسبندگی، برداشتن بافت ملتهب یا اصلاح گیر افتادگی را انجام میدهد. با این حال، جراحی پایان درمان نیست و بیمار پس از آن به فیزیوتراپی منظم و بازتوانی مرحلهای نیاز دارد.
اگر بیمار کاندید مناسبی برای درمان درد شانه با PRP باشد، ممکن است بتواند با این روش و همراهی فیزیوتراپی از جراحی جلوگیری کند یا آن را به تأخیر بیندازد. اما اگر پارگی کامل، ضعف پیشرونده یا آسیب مکانیکی جدی وجود داشته باشد، تأخیر بیش از حد در جراحی میتواند نتیجه نهایی را بدتر کند. بنابراین هدف درمان، انتخاب کمتهاجمیترین روش مؤثر است، نه اصرار بر یک روش خاص برای همه بیماران.
سخن پایانی
درمان درد شانه با PRP برای همه بیماران پاسخ یکسانی ندارد و موفقیت آن به نوع آسیب، شدت درگیری، سن بیمار، کیفیت بافت، بیماریهای زمینهای و اجرای دقیق برنامه توانبخشی بستگی دارد. این روش بیشتر برای التهاب مزمن تاندون، پارگی نسبی، آسیبهای خفیف تا متوسط و برخی موارد آرتروز اولیه مناسب است. در مقابل، پارگی کامل تاندون، شانه یخزده شدید، آرتروز پیشرفته یا دردهای ناشی از گردن ممکن است با PRP به تنهایی بهبود قابل قبول پیدا نکنند.
یک درمان علمی برای درد شانه باید از تشخیص دقیق آغاز شود. داروهای خوراکی، فیزیوتراپی، اصلاح سبک زندگی، تزریق کورتون، PRP، طب سوزنی، روشهای کمتهاجمی و جراحی هرکدام جایگاه مشخصی دارند و نباید بدون بررسی کامل جایگزین یکدیگر شوند. درمان درد شانه با PRP زمانی بهترین نتیجه را میدهد که در بیمار مناسب، با تکنیک صحیح و در کنار تمریندرمانی هدفمند انجام شود.
اگر درد شانه طولانی شده، خواب شبانه را مختل کرده، حرکت دست را محدود کرده یا با ضعف همراه است، بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود. انتخاب آگاهانه میان درمانهای مختلف میتواند از مصرف بیهدف دارو، تزریقهای غیرضروری و جراحی عجولانه جلوگیری کند. درمان درد شانه با PRP یک گزینه ارزشمند است، اما ارزش واقعی آن زمانی مشخص میشود که بخشی از یک برنامه جامع و دقیق درمانی باشد.
