قوز گردن یکی از شایعترین اختلالات پاسچرال در جوامع امروزی است که بهویژه در میان کارمندان، دانشجویان، کاربران طولانیمدت موبایل و حتی نوجوانان در حال رشد شیوع بالایی دارد. در این وضعیت، سر نسبت به محور طبیعی بدن جلوتر قرار میگیرد، شانهها به سمت جلو میافتند و انحنای طبیعی ستون فقرات گردنی دچار تغییر میشود. این اختلال صرفاً یک مشکل ظاهری نیست؛ بلکه میتواند منجر به دردهای مزمن، خستگی عضلانی، سردرد، محدودیت حرکتی و حتی آسیبهای ساختاری در مهرههای گردنی شود.
در کلینیکهای طب فیزیکی و درد، قوز گردن یکی از مراجعات شایع است، زیرا بیماران معمولاً زمانی مراجعه میکنند که علاوه بر تغییر شکل ظاهری، دچار درد و ناراحتی مداوم شدهاند. نکته مهم این است که در اغلب موارد، این مشکل با درمانهای غیرجراحی و اصلاح الگوی حرکتی قابل کنترل و حتی اصلاح است. دکتر سپهریان متخصص طب فیزیکی و توانبخشی در این مقاله طب بوک به بررسی این موضوع میپردازند.
چرا قوز گردن ایجاد میشود؟
ایجاد قوز گردن نتیجه یک عدم تعادل عضلانی مزمن است. زمانی که فرد برای مدت طولانی در وضعیت نامناسب مینشیند، عضلات جلوی گردن و سینه کوتاه و سفت میشوند، در حالی که عضلات عمقی گردن و عضلات بین کتفها ضعیف میشوند. این عدم تعادل به مرور باعث جلوآمدگی سر و افتادگی شانهها میشود.
استفاده مداوم از تلفن همراه (پدیدهای که به آن “Text Neck” گفته میشود) یکی از عوامل مهم است. خم کردن سر به سمت پایین، فشار وارده بر مهرههای گردنی را چند برابر میکند. همچنین کار طولانی با لپتاپ، رانندگی طولانیمدت، ضعف عضلانی در نوجوانان در حال رشد و حتی مشکلات روانی مانند استرس مزمن نیز میتوانند در ایجاد این ناهنجاری نقش داشته باشند.
در برخی موارد، زمینههای ژنتیکی یا مشکلات ساختاری ستون فقرات نیز دخیل هستند، اما در اکثریت بیماران، علت اصلی همان عادات نادرست روزمره است.
علائم و پیامدهای قوز گردن
بیماران مبتلا به قوز گردن معمولاً از درد مزمن گردن، احساس سنگینی در شانهها، سوزش بین کتفها و خستگی زودرس شکایت دارند. سردردهای تنشی، محدودیت چرخش گردن و حتی احساس گزگز در دستها نیز ممکن است دیده شود. اگر این وضعیت درمان نشود، میتواند منجر به دیسک گردن، آرتروز زودرس مفاصل فاست و کاهش ظرفیت تنفسی شود. در نوجوانان، تداوم این وضعیت در دوران رشد ممکن است باعث تثبیت ناهنجاری و سختتر شدن اصلاح آن در بزرگسالی شود.
درمان قوز گردن و شانههای افتاده
درمان قوز گردن یک فرآیند چندمرحلهای است که باید همزمان بر اصلاح علت، کاهش درد و بازگرداندن تعادل عضلانی تمرکز داشته باشد. در ادامه، مهمترین روشهای درمانی بهصورت کامل توضیح داده میشود.
۱. فیزیوتراپی تخصصی و تمریندرمانی اصلاحی
فیزیوتراپی ستون اصلی درمان قوز گردن است. در این روش ابتدا ارزیابی دقیق پاسچر انجام میشود تا شدت جلوآمدگی سر، ضعف عضلات و محدودیتهای حرکتی مشخص شود. سپس برنامهای اختصاصی برای هر بیمار طراحی میشود. تمرینات تقویتی عضلات عمقی گردن (Deep Cervical Flexors) نقش کلیدی دارند، زیرا این عضلات مسئول حفظ وضعیت صحیح سر هستند. همچنین تقویت عضلات بین کتفها مانند رومبوئیدها و تراپزیوس میانی برای اصلاح افتادگی شانهها ضروری است.
فیزیوتراپی گردن در کنار تقویت، کشش عضلات کوتاهشده مانند عضلات سینهای و عضلات جلوی گردن انجام میشود. استمرار این تمرینات در خانه، عامل تعیینکننده موفقیت درمان است. معمولاً طی ۶ تا ۱۲ هفته میتوان بهبود محسوسی در وضعیت بدنی مشاهده کرد.
۲. درمان دستی (Manual Therapy)
در مواردی که قوز گردن با محدودیت حرکتی مفاصل گردنی یا پشتی همراه است، درمان دستی میتواند بسیار مؤثر باشد. این تکنیکها توسط متخصص طب فیزیکی یا فیزیوتراپیست آموزشدیده انجام میشوند. درمان دستی شامل موبیلیزیشن مفاصل، آزادسازی بافت نرم و اصلاح اختلالات حرکتی مهرههاست. این روش باعث کاهش اسپاسم عضلانی، بهبود دامنه حرکت و کاهش درد میشود و زمینه را برای انجام بهتر تمرینات اصلاحی فراهم میکند.
باید توجه داشت که درمان دستی جایگزین تمریندرمانی نیست، بلکه مکمل آن است و بیشترین اثربخشی زمانی حاصل میشود که با برنامه تقویتی ترکیب شود.
از این بخش بخوانید: درمان درد شانه بدون جراحی
۳. لیزر پرتوان و دستگاههای ضدالتهاب
در بیمارانی که قوز گردن با درد و التهاب شدید همراه است، ممکن است از لیزر پرتوان یا سایر دستگاههای ضدالتهابی استفاده شود. لیزر پرتوان با افزایش خونرسانی و تحریک ترمیم بافتی، التهاب عضلات و مفاصل را کاهش میدهد. این روش بهویژه در بیمارانی که به دلیل درد شدید قادر به انجام تمرینات نیستند مفید است، زیرا ابتدا درد کنترل میشود و سپس تمرینات اصلاحی آغاز میگردد.
۴. شاکویو تراپی
در برخی بیماران که نقاط ماشهای مزمن و دردناک در عضلات گردن و بین کتفها دارند، شاکویو تراپی میتواند مؤثر باشد. این روش با ارسال امواج صوتی پرانرژی، گردش خون را افزایش داده و گرفتگیهای مزمن را کاهش میدهد.
شاکویو بهویژه در مواردی که اسپاسمهای طولانیمدت عضلانی مانع اصلاح پاسچر شدهاند کاربرد دارد. معمولاً چند جلسه درمان کافی است تا کاهش قابل توجهی در درد ایجاد شود.
۵. اصلاح ارگونومی و آموزش پاسچر صحیح
هیچ درمانی بدون اصلاح عادات روزمره پایدار نخواهد بود. تنظیم ارتفاع مانیتور در سطح چشم، استفاده از صندلی استاندارد با حمایت کمری، قرار دادن پاها روی زمین و پرهیز از خم کردن طولانیمدت سر هنگام کار با موبایل از اصول ضروری هستند. به بیماران آموزش داده میشود که هر ۳۰ تا ۴۵ دقیقه از جای خود بلند شوند و حرکات کششی ساده انجام دهند. آموزش آگاهی پاسچر (Postural Awareness) بخش مهمی از درمان است، زیرا بسیاری از افراد بدون توجه به وضعیت بدن خود مینشینند.
از این بخش بخوانید: همه چیز درباره فیزیوتراپی گردن
۶. بریس یا قوزبند؛ آیا مفید است؟
در برخی موارد، استفاده کوتاهمدت از قوزبند میتواند به یادآوری وضعیت صحیح بدن کمک کند، اما استفاده طولانیمدت توصیه نمیشود. وابستگی به بریس ممکن است باعث ضعف بیشتر عضلات شود. بریس تنها باید بهعنوان ابزار کمکی و موقت، آن هم تحت نظر پزشک استفاده شود و جایگزین تمریندرمانی نیست.
۷. درمان در نوجوانان و سنین رشد
در نوجوانان، اصلاح قوز گردن اهمیت ویژهای دارد، زیرا ستون فقرات هنوز در حال رشد است. مداخله زودهنگام میتواند از تثبیت ناهنجاری جلوگیری کند. برنامههای تمرینی در این گروه سنی باید متناسب با سن و شرایط بدنی طراحی شود و همکاری خانواده در اصلاح عادات روزمره بسیار مهم است.
آیا قوز گردن کاملاً قابل درمان است؟
در مراحل اولیه، قوز گردن کاملاً قابل اصلاح است. در موارد مزمن و طولانیمدت نیز میتوان بهبود قابل توجهی ایجاد کرد، اما نیاز به صبر، استمرار و همکاری بیمار وجود دارد. هرچه درمان زودتر آغاز شود، نتایج بهتر و پایدارتر خواهد بود. تأخیر در مراجعه ممکن است باعث ایجاد تغییرات ساختاری شود که اصلاح کامل آن دشوارتر است.
جمعبندی نهایی
قوز گردن یک مشکل شایع اما قابل پیشگیری و درمان است. علت اصلی آن ضعف عضلات، عادات نادرست و سبک زندگی کمتحرک است. درمان شامل فیزیوتراپی تخصصی، تمریندرمانی اصلاحی، درمان دستی، دستگاههای ضدالتهاب و اصلاح ارگونومی است.
اگر دچار درد گردن، افتادگی شانهها یا جلوآمدگی سر هستید، مراجعه به متخصص طب فیزیکی میتواند از پیشرفت مشکل جلوگیری کند و شما را به وضعیت بدنی سالم و بدون درد بازگرداند.
